ردپایی که هر بار با باز کردن یک سایت به جا میذاری!
هر بار که یک سایت رو باز میکنی، ممکنه اطلاعاتی از مرورگر و سختافزارت در اختیارش قرار بگیره؛ اطلاعاتی که کنار هم میتونن یک «اثر انگشت دیجیتال» از تو بسازن. در این مطلب میبینیم Browser Fingerprinting چطور کار میکنه و Trackerها چطور از این ردپا برای شناخت و دنبالکردنت استفاده میکنن و در آخر روش مقابله با چنین تکنیکهای رو بررسی میکنیم!
داستان از کجا شروع میشه؟
فرض کن وارد یک سایت میشی. طبیعتاً فکر میکنی سایت فقط چیزهایی رو میبینه که خودت بهش میدی؛ مثلاً صفحهای که باز کردی، IP، شاید زبان مرورگر و چیزهایی از این دست ولی ماجرای امروز ما خیلی مقدار عجیبتره.
مرورگر تو، برای اینکه سایتها بتونن درست کار کنن، یه عالمه اطلاعات دربارهی محیطی که داخلش اجرا شدن در اختیار اون سایت میذاره که با افزایش تکنولوژی روز افزون اینا بیشتر میشه.
مثلاً سایت میتونه بفهمه مرورگرت Chrome هست یا Firefox، سیستمعاملت چیه، صفحهنمایشت چه رزولوشنی داره، چند هسته CPU داری، چه timezoneای داری و حتی در بعضی شرایط بفهمه کارت گرافیکت چه مدلیه.
مثلا سایت : https://www.browserscan.net/ باز میکنی میبینی به طرز عجیبی کارت گرافیکت رو درست تشخیص داده! مثلا: NVIDIA GeForce GTX 980
اینجا اولین لحظهایه که آدم میگه:
«صبر کن ببینم! 😐 من که هیچوقت به این سایت نگفتم کارت گرافیکم چیه!» و واقعاً هم نگفتی! پس داستان چیه!
اما مرورگر به خاطر APIهایی که برای اجرای درست سایتها در اختیار صفحات وب گذاشته، میتونه بعضی از این اطلاعات رو در اختیار JavaScript اون سایت بذاره.
پس سایت واقعاً Hardware ID من رو داره؟
نه، این قسمت خیلی مهمه. اما وقتی BrowserScan میگه:
Unmasked Renderer: NVIDIA GeForce GTX 980
معنیش این نیست که سایت رفته Serial Number کارت گرافیکت رو پیدا کرده. ولی «مرورگر من اطلاعاتی دربارهی renderer گرافیکیای که استفاده میکنم در اختیار سایت گذاشته.» پس فرق بزرگی وجود داره بین: مدل سختافزار و شناسهی یکتای سختافزار سایت معمولاً نمیتونه بگه:
«Serial Number کارت گرافیک این کامپیوتر فلان عدد است.»
اما میتونه بگه:
«این سیستم ظاهراً از GTX 980 استفاده میکنه.»
و همین اطلاعات وقتی کنار کلی اطلاعات دیگه قرار بگیره، داستان جالب میشه.
Fingerprint یعنی چی؟
اینجا اصل نگرانی شروع میشه.
فرض کن وارد یه فروشگاه میشی و فروشنده بهت نگاه میکنه.
- اسم تو رو نمیدونه.
- شماره ملیت رو نمیدونه.
- آدرس خونت رو هم نمیدونه.
- ولی بهت نگاه میکنه و میگه:
- «آها، تو رو یادمه!»
- چطور؟
چون مثلاً یادشه طرف قبلی:
قدش ۱۸۵ بود، عینک داشت، کت قرمز پوشیده بود، کفش سفید داشت و لهجه خاصی داشت.
هیچکدوم از این ویژگیها به تنهایی هویت اون شخص نیست.
ولی وقتی همهشون رو با هم بذاری کنار هم، احتمال اینکه دو نفر دقیقاً همین مشخصات رو داشته باشن کمتر و کمتر میشه.
Browser Fingerprint تقریباً همین داستانه.
سایت نمیگه:
«من اسم این آدم رو میدونم.»
میگه:
«این ترکیب ویژگیها خیلی شبیه همون مرورگریه که قبلاً دیدم.»
مرورگر تو میتونه یک جور اثر انگشت داشته باشه
مثلاً فرض کن سایت این چیزها رو ببینه:
- Firefox
- Windows
- 8 هسته CPU
- 16GB RAM
- صفحهی 2560×1440
- timezone مشخص
- زبان مشخص
- GPU از نوع NVIDIA
- یک renderer خاص WebGL
- رفتار خاص Canvas
- ویژگیهای خاص WebGL
- بعضی ویژگیهای مربوط به فونتها
- بعضی ویژگیهای مربوط به Audio
- و دهها ویژگی دیگه
حالا هر کدوم رو جداگانه نگاه کنی، چیز خیلی خاصی نیست.
مثلاً میلیونها نفر Firefox دارن.
میلیونها نفر هم Windows دارن.
خیلیها 16GB RAM دارن.
خیلیها هم NVIDIA دارن.
اما وقتی همهی اینها رو با هم ترکیب کنی، ممکنه تعداد آدمهایی که دقیقاً همین ترکیب رو دارن خیلی کمتر بشه.
اینجاست که چیزی شبیه یک اثر انگشت دیجیتال شکل میگیره.
نکتهی ترسناکتر: لازم نیست چیزی روی کامپیوترت ذخیره بشه
این قسمت به نظرم یکی از مهمترین چیزهاست.
وقتی دربارهی tracking حرف میزنیم، معمولاً ذهنمون میره سمت Cookie.
مثلاً سایت یه Cookie روی مرورگرت ذخیره میکنه:
Visitor = ABC123
بعد دفعهی بعد که برمیگردی:
«آها! ABC123 برگشته.»
خب اگر Cookie رو پاک کنی، اون شناسه ممکنه از بین بره.
ولی Fingerprint یه داستان دیگه است.
چون سایت میتونه دوباره ویژگیهای مرورگرت رو اندازه بگیره.
یعنی:
GPU
+
Browser
+
Screen
+
WebGL
+
Canvas
+
Timezone
+
...
↓
Fingerprint
بنابراین لازم نیست حتماً چیزی مثل یک «شماره سریال» داخل کامپیوترت ذخیره شده باشه.
سایت میتونه دوباره از خود مرورگر سؤال کنه و از جوابها یک الگوی جدید بسازه.
پس Incognito یا private browsing و یا vpn همهچیز رو حل میکنه؟
جواب ساده: نه اصلا. Incognito بیشتر برای اینه که اطلاعات session و سابقهی محلی مرورگر مثل حالت عادی باقی نمونه. اما Incognito به این معنی نیست که:
«از این لحظه هیچ سایتی هیچ اطلاعاتی از سیستم من نمیفهمه.»
ممکنه وارد یک سایت بشی و اون سایت همچنان بتونه بگه:
Firefox
Windows
2560×1440
NVIDIA
WebGL ...
یعنی Cookie ممکنه پاک شده باشه، ولی بعضی ویژگیهای محیط مرورگر هنوز وجود دارن.
پس:
Incognito ≠ ضد Fingerprinting
VPN هم همینطور!
VPN یه چیز خیلی مفیده، ولی مشکل دیگهای رو حل میکنه.
VPN بیشتر کاری میکنه که سایت IP واقعی تو رو نبینه. و اطلاعات فینگر پرینت همچنان وجود داره!
VPN ≠ ضد Fingerprinting
Trackerها کجای داستان قرار میگیرن؟
Trackerها یه موضوع نزدیک ولی متفاوتن.
فرض کن وارد یک سایت میشی و اون سایت چندین شرکت تبلیغاتی و analytics هم داخلش داره.
ممکنه اطلاعاتی مثل این بین سایتها رد و بدل بشه:
- این کاربر وارد سایت A شد.
- بعد رفت سایت B.
- بعد محصول C رو دید.
- بعد برگشت سایت A.
- اینجا Trackerها مهم میشن.
یعنی Tracker بیشتر دنبال اینه که:
«این کاربر کجاها رفت و چه کارهایی کرد؟» یعنی فرض کنید شما در گوگل وارد شدید و بعدش وارد یک سایت مستهجن میشید، اون وقته که گوگل میتونه حتی علایق جنسی شما رو متوجه بشه!
در حالی که Fingerprinting بیشتر میپرسه:
«این مرورگر/دستگاه چه ویژگیهایی داره و آیا قبلاً این ترکیب ویژگیها رو دیدهام؟»
البته این دو تا میتونن کنار هم قرار بگیرن و داستان خیلی دارک تری رو برای شما بسازن!
و اینجاست که نگرانی اصلی شکل میگیره
موضوع فقط این نیست که یک سایت بفهمه: «این طرف GTX 980 داره.»، واقعاً این به تنهایی خیلی مهم نیست. موضوع اینه که سایت بتونه صدها تکه اطلاعات کوچک رو کنار هم بذاره.
هر تکه به تنهایی:
«خب که چی؟»
ولی مجموعشون:
OS
GPU
WebGL
Canvas
Screen
Timezone
Fonts
Audio
CPU
Network
...
ممکنه تبدیل بشه به یک پروفایل نسبتاً خاص.
و اگر این پروفایل در طول زمان دوباره دیده بشه، سایت میتونه حدس بزنه:
«احتمالاً همون مرورگر قبلیه.»
بدون اینکه لزوماً بدونه اسم واقعی صاحبش چیه.
و شاید عجیبترین قسمت ماجرا همین باشه
تو هیچوقت ننشستی به یک سایت بگی:
«سلام، من Firefox دارم، 16GB RAM دارم، این GPU رو دارم، رزولوشنم اینه و WebGL من هم اینه.»
ولی مرورگر برای اینکه Web مدرن بتونه کار کنه، بخشهایی از این اطلاعات رو در اختیار سایت قرار میده.
و سایت میتونه از کنار هم گذاشتن این اطلاعات چیزهایی دربارهی محیط تو بفهمه که شاید اصلاً انتظارش رو نداشته باشی.
این لزوماً به معنی «هک شدن» یا «دسترسی غیرمجاز به کامپیوتر» نیست.
بیشتر نتیجهی اینه که:
مرورگر برای کارکردن، اطلاعات زیادی در اختیار صفحات وب گذاشته و بعضی از همین اطلاعات میتونن برای fingerprinting استفاده بشن. و ممکنه همین اثر انگشت دیجیتال در کنار باز کردن gmail هویت شما رو فاش بکنه!
و این دقیقاً همون چیزیه که باعث میشه وقتی برای اولین بار BrowserScan رو باز میکنی و میبینی:
NVIDIA GeForce GTX 980
یه لحظه با خودت بگی:
«داداش من فقط اومدم یه سایت رو باز کنم، تو از کجا فهمیدی کارت گرافیکم چیه؟! 😂»
و جوابش اینه:
از خود مرورگرت.
نه اینکه سایت مخفیانه رفته باشه داخل کامپیوترت و کارت گرافیکت رو اسکن کرده باشه.
و از نظر حریم خصوصی، نگرانی اصلی هم نه خود GTX 980، بلکه اینه که دهها و صدها ویژگی کوچک میتونن کنار هم قرار بگیرن و یک الگوی نسبتاً منحصربهفرد از مرورگر تو بسازن.
به همین دلیل Browser Fingerprinting یکی از موضوعات مهم حریم خصوصی در وب مدرن محسوب میشه.
خب حالا این اوصاف چه کار میتونیم با ردپا بکنیم؟
خب تا اینجا فهمیدیم قضیه چیه. حالا سؤال اصلی:
«خب من نمیخوام هر سایتی اینهمه اطلاعات از مرورگر و سیستمم جمع کنه؛ چیکار کنم؟»
لازم نیست از همین الان کامپیوتر رو تبدیل کنیم به مرکز عملیات NSA! 😄
دو حالت میتونیم داشته باشیم: یک حالت عمومی برای استفادهی روزمره و یک حالت Strict برای وقتی که واقعاً حریم خصوصی برات مهمتر از راحتی سایته. مثلا شاید خواستی بری تو سایتهای آنچنانی 😄
حالت عمومی؛ مناسب استفادهی روزمره
اول از همه یک افزونهی معتبر برای مقابله با tracker و تبلیغات نصب میکنیم؛ مثلاً Ghostery AdBlocker.
اینجا Ghostery بیشتر نقش نگهبان رو داره:
Website
↓
Tracker / Ad network
↓
❌
Ghostery
یعنی جلوی بخش زیادی از trackerها، تبلیغات و درخواستهای اضافی رو میگیره.
بعد داخل Firefox، بخش:
Settings → Privacy & Security
رو باز میکنیم و Enhanced Tracking Protection رو روی Strict میذاریم.
این ترکیب برای کاربر معمولی خیلی خوبه:
Firefox
+
ETP: Strict
+
Ghostery
هم تبلیغات و trackerهای زیادی محدود میشن، هم لازم نیست کلی تنظیم عجیبوغریب انجام بدی و نصف اینترنت رو خراب کنی.
حالت Strict؛ برای کسی که واقعاً روی Fingerprint حساسه
حالا اگر بگی:
«نه، من واقعاً نمیخوام BrowserScan و سایتهای مشابه تا جای ممکن fingerprint دقیقی از من بسازن.»
اینجا میریم یک مرحله جلوتر.
در Firefox میتونیم قابلیت Resist Fingerprinting رو فعال کنیم.
از نوار آدرس برو:
about:config
بعد جستجو کن:
privacy.resistFingerprinting
و مقدارش رو روی:true بذار تمام!
اینجا Firefox سعی میکنه خیلی از اطلاعاتی که برای fingerprinting جذاب هستن رو محدود، عمومی یا استاندارد کنه.
یعنی به جای اینکه سایت بتونه از صدها ویژگی ریز یک تصویر نسبتاً خاص از مرورگرت بسازه، اطلاعات کمتری برای تشخیص در اختیارش قرار میگیره.
در نتیجه فرمول سختگیرانهتر ما میشه:
Firefox
+
ETP: Strict
+
Ghostery
+
Resist Fingerprinting
فقط یک نکته مهم:
Resist Fingerprinting ممکنه بعضی سایتها رو بههم بریزه.
مثلاً بعضی سایتها ممکنه با اندازهی صفحه، timezone، Canvas، WebGL یا بعضی قابلیتهای مرورگر مشکل پیدا کنن.
پس من این حالت رو برای همهی کاربران پیشنهاد نمیکنم. اگر فقط میخوای تبلیغات و trackerها کمتر اذیتت کنن، General کاملاً منطقیه.
ولی اگر نگرانی اصلیت همون چیزیه که اول این بحث داشتیم ــ یعنی اینکه:
«چرا یک سایت باید بتونه بفهمه من چه GPUای دارم و از ترکیب این اطلاعات یه fingerprint بسازه؟»
اون موقع Strict دقیقاً همون جهتیه که باید بری.
و در نهایت، یک اصل طلایی رو یادت باشه:
برای ضد fingerprint بودن، همیشه «اطلاعات تصادفی» بهتر نیست؛ گاهی بهتره مرورگرت شبیه هزاران مرورگر دیگه باشه تا اینکه یک مشخصات عجیب و منحصربهفرد از خودش بسازه.
اول از همه کوچک ترین عضو مجموعه 4xmen بنده حقیر هستم.
در ثانی یک توسعه دهنده هستم زمینه های تخصصی کارم :
Delphi, Rust ,PHP, JavaScript, Unreal engine, asm, Dart
و علاقه مند به لینوکس، RCE ، کریپتوگرافی هستم.
تا الان حضرت حق اینا رو به ما داده و هر وقت که بخواد ازمون میگیره دست خودشه.
یا حق، با حق، تا حق



شاید امروز جواب خیلی از سؤالها را بتوان از AI گرفت، اما تولید مطالب تخصصی، تجربهمحور و عمیق هنوز به انگیزه نیاز دارد. این نظرات و بازخوردهای شماست که به ما نشان میدهد ادامه دادن این مسیر ارزشمند است.
دیدگاه شما چیست؟